Eftir Þjóðfund.

Í kjölfar Þjóðfundarins hafa eðlilega margir tjáð sig um niðurstöður hans, m.a. kennarar í lögfræði og ritstjórar stærstu blaðanna. Ritstjóri Morgunblaðsins gerir grín að fundinum. Fundið er að því að niðurstöðurnar séu of almennar og ekki sé hægt að setja slíkt í stjórnarskrá, þær séu óskalisti um félagsleg réttindi og það gangi ekki. Ritstjóri Fréttablaðsins vill gera greinarmun á borgara og pólitískum réttindum og félagslegum réttindum  hins vegar og hin síðari séu kostnaðarsamar skyldur sem lagðar séu á ríkið.

Sjónarhornin eru oft metin úr frá lögfræðinni og  sjónarmiðum ríkisvaldsins þegar greint er á milli frelsisréttinda þar sem ríkinu ber fyrst og fremst að halda að sér höndum og hins vegar tilkallsréttinda þar sem ríkinu ber að láta eitthvað í té. Þetta er í samræmi við hefðbundna túlkun í stjórnmálaleg og borgaraleg réttindi og félagsleg réttindi hins vegar.

Þegar þessi  réttindi eru skoðuð út frá sjónarmiði einstaklingins og almennum  mannréttindum eru þau jöfn að gildum.  Fyrir einstaklinginn er það jafn mikils virði að hafa rétt til athafna og að hafa rétt til lífsviðurværis.

Það sem við stöndum frammi fyrir er hvort sjónarmiðið á að ráða? Hefðbundin viðhorf ríkisvaldsins eða vilji fólksins?

Hverjum þegn er ljóst að hann verður að gefa af frelsi sínu við að gangast undir almennar reglur samfélagsins , en í staðinn fær hann stuðning þess og betra líf í samvinnu með öðrum, „ Einn fyrir alla og allir fyrir einn“  Það eru í raun skilaboð Þjóðfundarins. Valdið er veitt sameiginlega af einstaklingunum til valdastofnanna samfélagsins sem eru verkfæri fólksins til að viðhalda, efla og þroska samfélagið.

Tregðan við þessum breytingum fellst í að nú mun þjóðin setja ríkisvaldinu grundvallarreglur um hagsmunamál þegnanna í stað þess að stjórnmálamenn og ríkiðvaldið móti þær reglur.

Það er hægt að benda á margar stjórnarskrár sem geyma ákvæði um slík gildi og jafnvel  heimspekilegan og  siðferðislegan grundvöll ríkisins.

  • 1. gr. þýsku stjórnarskrárinnar segir að mannleg reisn njóti algerar friðhelgi og hana beri ríkinu að vernda. Þannig er annarsvegar kveðið á um rétt einstaklingsins til mannlegrar reisnar og hins vegar um skyldu ríkisins til að vernda þann rétt og tryggja. Með rétti einstaklingsins og skyldu ríkisvaldsins er enn fremur undirstrikað að ríkið hafi þann tilgang að þjóna fólkinu en ekki öfugt. 1)
  • Suður-Afríska stjórnarskráin er framúrstefnuskjal á sviði mannréttinda. Í formála og meginhluta 1 og 2 kafla er útlistað að samfélag sé byggt á lýðræðislegum gildum, félagslegu réttlæti og mannréttindum. Sérstök réttindaskrá – Bill of Rights sem er helguð mannréttindum. Sem dæmi má taka 9. gr. sem bannar ólögmæta mismunun m.a. á grundvelli kynhneigðar og Suður-Afríka er nú eitt af fáum ríkjum veraldar sem tryggja ekki bara borgaraleg og pólitísk réttindi heldur einnig félagsleg réttindi, svo sem rétt á mat, vatni, húsaskjóli, heilbrigðisþjónustu, lífeyri og menntun (27.-28. gr.). Auk þess að tryggja einstaklingum aðgang að dómstól telji þeir að brotið hafi verið gegn þeim, kveður 38. gr. á um að einstaklingar geti einnig höfðað mál fyrir hönd hóps eða í þágu almennings.  3
  • 1. Gr. Finnsku stjórnarskrárinnar segir m.a. „ Stjórnarskráin skal tryggja friðhelgi mannlegrar reisnar, frelsi einstaklingsins og stuðla að réttlæti í samfélaginu.“ Í 18 grein er rétturinn til vinnu og lífviðurværi af því.
  • 1. grein sænsku stjórnarskrárinnar (Regeringsformen) að “allt almannavald stafar frá þjóðinni” og ennfremur að sænskt lýðræði sé byggt á “frjálsri skoðanamyndun og almennum og jöfnum kosningarétti”.  2)

Þróun í undanfarinna áratuga í stjórnarskrám með réttindum til þátttöku í starfsemi ríkisins og réttindi sem tengjast réttlátri málsmeðferð eru gjarnan greindar sem sérstakur flokkur réttinda. Einnig er algengt að tala um mismunandi kynslóðir réttinda og er þá gjarnan vísað til réttar til friðar og heilnæms umhverfis sem nýjustu kynslóðarinnar í þeim efnum.

Víða hefur það álitamál uppi hvernig eigi að fara með hin svokölluðu félagslegu réttindi. Öðrum þræði eru réttur til vinnu, lífsviðurværis og húsnæðis svo dæmi sé tekið einhver mikilvægustu réttindi fólks og því jafnvel hugleiknari en hin svokölluðu borgaralegu og stjórnmálalegu réttindi (tjáningarfrelsi, félagafrelsi, friðhelgi einkalífs o.s.frv.).

Á hinn bóginn er mikil tregða í sumum nýlegum stjórnarskrártextum að viðurkenna réttindi með lagalega skuldbindandi hætti sem kosta fjárútlát af hálfu ríkisvaldsins og þau eru sumstaðar leyst með því að hafa sérstaka kafla um “félagsleg markmið”,  sbr. t.d. 3. kafla svissnesku stjórnarskrárinnar frá árinu 2000. Þar segir að kappkostað sé að tryggja að allir njóti almannatrygginga, heilbrigðisþjónustu, hentugs húsnæðis, menntunar og aðstoðar samfélagsins þegar eitthvað bjátar á vegna aldurs, fötlunar, veikinda, slysa, atvinnuleysis o.s.frv. Jafnframt er tekið fram að ákvæði þessi leiði ekki til þess að einstaklingar öðlist lagalega bindandi rétt til framlaga af hálfu ríkisins. 2)

1) http://www.samfelagssattmali.is/thyska-stjornarskrain

2) https://docs.google.com/viewer?url=http://www.forsaetisraduneyti.is/media/frettir/Stjornskipunarthroun.pdf

3) http://constitutionallyspeaking.co.za/on-nelson-mandela/

Print Friendly, PDF & Email

27 athugasemdir við “Eftir Þjóðfund.”

  4. Thank you for your sharing. I am worried that I lack creative ideas. It is your article that makes me full of hope. Thank you. But, I have a question, can you help me?

  12. I absolutely love your blog and find almost all of your post’s to be just what I’m looking for. Does one offer guest writers to write content in your case? I wouldn’t mind publishing a post or elaborating on some of the subjects you write in relation to here. Again, awesome web site!

  13. If you would like to increase your familiarity just keep visiting this web page and be updated with the most up-to-date information posted here.

  14. Woah! I’m really enjoying the template/theme of this site. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s very difficult to get that „perfect balance“ between usability and visual appeal. I must say you have done a great job with this. In addition, the blog loads extremely fast for me on Safari. Outstanding Blog!

  17. I savour, cause I discovered just what I used to be having a look for. You have ended my 4 day lengthy hunt! God Bless you man. Have a great day. Bye

  19. What’s Taking place i’m new to this, I stumbled upon this I have found It absolutely helpful and it has helped me out loads. I am hoping to contribute & aid other customers like its helped me. Good job.

  20. My brother recommended I might like this blog. He was totally right. This post actually made my day. You can not imagine just how much time I had spent for this information! Thanks!

  22. I’m more than happy to discover this website. I want to to thank you for ones time for this fantastic read!! I definitely enjoyed every bit of it and I have you book marked to look at new stuff in your blog.

  23. Howdy just wanted to give you a quick heads up. The words in your content seem to be running off the screen in Chrome. I’m not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility but I thought I’d post to let you know. The style and design look great though! Hope you get the problem resolved soon. Thanks

  24. Useful info. Fortunate me I found your site accidentally, and I am shocked why this twist of fate did not happened in advance! I bookmarked it.

  25. ?Levantemos nuestros brindis por cada maestro de la estrategia !
    El avance de los casinos sin registro estГЎ cambiando la percepciГіn del juego en lГ­nea. Cada vez mГЎs personas se sienten cГіmodas disfrutando de estas plataformas. casino sin verificacion. Este cambio cultural ha abierto la puerta a una nueva era del juego.
    Una caracterГ­stica importante del casino online sin verificaciГіn es la atenciГіn al cliente que brindan. Muchas de estas plataformas cuentan con servicios de soporte 24/7 para resolver cualquier duda o inconveniente que pueda surgir. Esto ayuda a construir una relaciГіn de confianza entre el casino y sus usuarios, vital en el mundo del juego online.
    Sin lГ­mites: el mundo de un casino sin verificaciГіn de identidad – http://casinos-sin-verificacinspa.vercel.app/
    ?Que la fortuna avance contigo con triunfos deslumbrantes recompensas sorprendentes !

  26. ?Salud por cada leyenda del juego !
    Los casinos sin registro a menudo cuentan con mГ©todos de autenticaciГіn modernos. Esto proporciona un nivel adicional de seguridad y tranquilidad para los jugadores. https://casinos-sin-verificacionspa.vercel.app/#file_links . La protecciГіn de datos es esencial en el mundo digital, y estos casinos lo comprenden.
    La seguridad es una preocupaciГіn primordial cuando se trata de casinos en lГ­nea. Los casinos sin registro emplean tecnologГ­as avanzadas para proteger la informaciГіn de los usuarios. Esto asegura que los jugadores puedan disfrutar de sus juegos favoritos sin temor a comprometer su privacidad.
    SumГ©rgete en el mundo de los casinos sin registro hoy mismo – https://casinos-sin-verificacionspa.vercel.app/#
    ?Que la suerte te acompan~e mientras disfrutas de increibles victorias sorprendentes !

  27. Hi i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this paragraph i thought i could also make comment due to this brilliant article.

Skildu eftir svar

Netfang þitt verður ekki birt. Nauðsynlegir reitir eru merktir *